From Wallerstein to Rothschild

The Sudden Disappearance of the Polish School of Dependency Theory After 1989 as a Manifestation of Deeper Transformations in the Global Field of Social Science


  • Andrzej Turkowski Robert B. Zajonc Institute for Social Studies, University of Warsaw
  • Tomasz Zarycki Robert B. Zajonc Institute for Social Studies, University of Warsaw



Sociology Of Science, Intelligentsia, Poland, Post-Communism, World-Systems, Periphery


This article investigates a neglected issue of the influence of systemic transformation in Central and Eastern Europe on the (sub)field of social sciences and more broadly on local fields of power. Our case study concerns a vibrant and internationally connected network of scholars from various disciplines and generations who were involved in developing and popularizing a dependency paradigm in communist Poland. As we show that the fall of communism and related transformation in the Polish field of power brought about dramatic shift in terms of their career trajectories as well as their ideological orientation and in consequence a sudden disappearance of this academic ecosystem. On this basis we argue about wider changes—encompassing marginalization of the “critical,” autonomous tradition and strengthening of heteronomic trends in social sciences in the region but also at the global level.


Adamczyk, Dariusz. 2021. “Das Weltsystem-Konzept und Zeit-Räume in der hochmittelalterlichen Interaktionsökumene aus nordeurasischer Perspektive.” Zeitschrift für Weltgeschichte 22(1-2): 119–139.

Аzarh, Anatolii E., Dina B. Malysheva, Aleksei V. Shestopal. 1979. Koncepcii revoljucii v razvivajushhihsja stranah: kriticheskie ocherki. Moskva: Nauka.

Appel, Hilary and Mitchell A. Orenstein. 2018. From Triumph to Crisis: Neoliberal Economic Reform in Postcommunist Countries. Cambridge: Cambridge University Press.

Antonowicz, Dominik. 2015. Między siłą globalnych procesów a lokalną tradycją. Polskie szkolnictwo wyższe w dobie przemian. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Batou, Jean and Henryk Szlajfer. 2010. Western Europe, Eastern Europe and World Development, 13th-18th Centuries: Collection of Essays of Marian Małowist. Leiden: Brill,

Behr, Valentin. 2017. “Science du passé et politique du présent en Pologne: L’histoire du temps présent (1939–1989), de la genèse à l’Institut de la Mémoire Nationale.” PhD dissertation, SAGE, University of Strasbourg.

Blackwood, Lee. 1999. “Witold Kula 1916–1988.” Pp. 670, in Encyclopedia of Historians and Historical Writing edited by Kelly Boyd. London–Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers.

Bockman, Johanna, and Gil Eyal. 2002. “Eastern Europe as a Laboratory for Economic Knowledge: The Transnational Roots of Neoliberalism.” American Journal of Sociology 108 (2): 310–352.

Bohle, Dorothy. 2005. “Is Europe a Better World Power? Failing the Test in Eastern Europe.” Pp. 145–155, in Socialist Register 2005: The. Empire Reloaded, edited by Leo Panitch and Colin Leys. New York: Monthly Review Press.

Borodziej, Włodzimierz and Sławomir Dębski. 2009. “Wstęp.” Pp. 11-18, in Modernizacja-Centrum-Peryferie. Księga jubileuszowa z okazji 70-tych urodzin Profesora Ryszarda Stemplowskiegoi, edited by Włodzimierz Borodziej and Sławomir Dębski. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych

Böröcz József and Mahua Sarkar. 2005. “What is the EU?” International Sociology 20(2): 153–173.

Bąblewski, Zbigniew. 1985. Teoria rozwoju krajów słabo rozwiniętych jako dyscyplina nauk społecznych. Warszawa: Instytut Gospodarki Krajów Rozwijających się Szkoły Głównej Planowania i Statystyki.

Boltanski, Luc. 1973. “L'espace positionnel: multiplicité des positions institutionnelles et habitus de classe.” Revue française de sociologie 14(1): 3–26.

Bourdieu, Pierre and Loïc J.D. Wacquant. 1993. “From Ruling Class to Field of Power: An Interview with Pierre Bourdieu on La Noblesse d'État.” Theory, Culture & Society 10(3): 19–44.

Burguière, André. 2009. The Annales School: An Intellectual History. Ithaca: Cornell university press.

Clairat, Jérémy. 2013. “Le pouvoir de la multipositionnalité ? L’apport de l’analyse de réseaux pour explorer les liens entre positions des acteurs et circulations des savoirs. Le cas du Conseil d’analyse économique, 1997–2010.” Paper presented at the XIIème Congrès de l’Association Française de Science Politique, 9–11 July, Paris.

Cobel-Tokarska, Marta. 2020. “Problems and contradictions in Polish postcolonial thought in relation to Central and Eastern Europe.” Postcolonial Studies 24(1): 1–20.

Connelly, John. 2000. Captive University: The Sovietization of East German, Czech, and Polish Higher Education, 1945–1956. Chapel Hill and London: The University of North Carolina Press.

Drahokoupil, Jan. 2015. “Class in Czechia: The Legacy of Stratification Research.” East European Politics & Societies 29(3): 577–587.

Duller, Matthias. 2020. “Academic Exchange and Internationality in East European Social Science.” Serendipities. Journal for the Sociology and History of the Social Sciences 29(4–5): 3–12.

el-Ojeili, Chamsy. 2015. Beyond Post-Socialism: Dialogues with the Far-Left. Houndsmills: Palgrave Macmillan.

Fischer, George, ed. 1967. Science and Ideology in Soviet Society. New York: Atherton Press.

Gielawska, Anna and Marcin Dzierżanowski. 2018. Antoni Macierewicz. Biografia nieautoryzowana. Kraków: Znak.

Kaps, Klemens. 2015. Ungleiche Entwicklung in Zentraleuropa: Galizien zwischen überregionaler Verflechtung und imperialer Politik (1772–1914). Wien: Böhlau Verlag.

Keim, Wiebke. 2010. “Pour un modèle centre-périphérie dans les sciences sociales: Aspects problématiques des relations internationales en sciences sociales,” Revue d'anthropologie des connaissances 4(3): 570–598.

Khoros, Vladimir Georgievich. 1984. Populism, its past, present, and future. Moscow: Progress Publishers.

Kieniewicz, Jan. 1992. “Situation, Colonialism, Backwardness. On the Possibilities of Comparative Studies of Eastern Europe and Latin America.” Estudios Latinoamericanos 1(14): 81–85.

______. 2015. Rozliczenie: doświadczenia i praktyki 1976–1996. Warszawa: Wydział Artes Liberales UW.

Kilias, Jarosław. 2020. “Not Only Scholarships: The Ford Foundation, its Material Support, and the Rise of Social Research in Poland.” Serendipities. Journal for the Sociology and History of the Social Sciences 29(4–5): 33–46.

Kolasa-Nowak, Agnieszka. 2017. “Polish Sociology between the Project of Organised Development and the Idea of a Return to Normality.” Stan Rzeczy 2(13): 67–91.

Kozak, Zofia and Anna Wziątek-Kubiak. 1991. Dependence Contra Development: The Approaches of Dependency School. Warszawa: Wydawnictwa Uczelniane Szkoły Głównej Planowania i Statystyki.

Kwiek, Marek. 2012. “Changing Higher Education Policies: From the Deinstitutionalization to the Reinstitutionalization of the Research Mission in Polish Universities.” Science and Public Policy 39(5): 641–654.

Krizsán, Andrea and Violetta Zentai. 2005. “From Civil Society Development to Policy Research.“ Pp.168–184 in Global Knowledge Networks and International Development. Bridges Across Boundaries, edited by S. Maxwell and D.L. Stone. London: Routledge.

Mark, James, Artemy M. Kalinovsky and Steffi Marung. 2020. Alternative Globalisations: Eastern Europe and the Postcolonial World. Bloomington: Indiana University Press.

Mörner, Magnus. 1987. “Interview with Magnus Mörner.” Itinerario 11(2): 18–27.

______. 1994. “Book Review Contemporary Societies in a Comparative Perspective: Eastern Europe and Latin America in the Twentieth Century,” The Hispanic American Historical Review. 74(3): 542–544

Ost, David. 2005. The Defeat of Solidarity. Anger and Politics in Postcommunist Europe. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press.

Palma, José Gabriel. 2016. “The Dependency School and its Aftermath: Why Latin America’s Critical Thinking Switched From One Type of Absolute Certainties to Another.” Pp. 386–415 in Handbook of Alternative Theories of Economic Development, edited by E. S. Reinert, J. Ghosh, and R. Kattel. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.

Pleskot, Patryk and Tadeusz Paweł Rutkowski, eds. 2009. Spętana Akademia: Polska Akademia Nauk w dokumentach władz PRL. Materiały Służby Bezpieczeństwa (1967–1987). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.

Rozłucki, Wiesław and Feliks Szlajfer. 1981. “Sprawozdanie z konferencji na temat: Rozwój zależny Trzeciego Świata (Kozubnik, 13–16 listopada 1980 r.).” Przegląd Geograficzny LIII: 437–439.

Rozłucki, Wiesław. 1981. “From Modernisation to Basic Needs: In Search of a Paradigm in Development Studies on the Third World.” Pp. 41–49 in Third World Geographical Problems of Development: Proceedings of the III Polish-Soviet Seminar Warsaw, September 1979, edited by M. Rościszewski, Y. G. Mashbits, Z. Siemek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Seers, Dudley and Constantine Vaitsos. 1980. Integration and Unequal Development. The Experience of the EEC. London: Palgrave Macmillan.

Siewierski, Tomasz. 2016. Marian Małowist i krąg jego uczniów. Z dziejów historiografii gospodarczej w Polsce. Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR.

Sosnowska, Anna. 2019. Explaining Economic Backwardness: Post-1945 Polish Historians on Eastern Europe. Budapest: CEU Press.

Stemplowski, Ryszard. 1979. “Modernizacja. Teoria czy doktryna.” Kwartalnik Historyczny 3(86): 741–754.

______, ed. 1987. Ameryka Łacińska: Dyskusja o rozwoju. Warszawa: Czytelnik.

______. 1992. “Modernisation as a Conceptual Tool for Research in Comparative Ethnohistory of Eastern Europe and Latin America.” Estudios Americanos 14: 389–391.

______. 2001a. “Polska w systemie światowym: zmiana ustroju i polityki zagranicznej.” Polski Przegląd Dyplomatyczny 2: 5–19.

______. 2001b. “Wspólny kierunek dla Polski i Rosji.” Polski Przegląd Dyplomatyczny. 2: 5–10.

______. 2013. Państwowy socjalizm w realnym kapitalizmie. Chilijska reakcja na światowy kryzys gospodarczy (1932 r.). Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich UW.

Szczepański, Marek S. 1986. “’Krytyczna teoria’ społeczeństwa wobec problemów współczesności.” Zeszyty Naukowe. Seria 1 / Akademia Ekonomiczna w Poznaniu 143: 54–80.

______. 1984. Urbanizacja i struktura społeczna w Afryce Czarnej: studium z socjologii rozwoju. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

______. 1991. “System światowy: między zacofaniem i rozwojem: międzynarodowa debata nad rozwojem społecznym - próba syntezy.” Studia Socjologiczne 3–4: 107–124.

Szeliga, Piotr. 1986. “Koncepcja zależności ekonomicznej jako zjawiska powszechnego.” Dokumentacja Geograficzna 4: 53–68.

______. 1991. Międzynarodowa zależność gospodarcza w świetle ujęć komplementarnych. Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.

Szlajfer, Feliks. 1986. “Kształtowanie się przestrzeni społeczno-gospodarczej krajów gospodarczo zacofanych w warunkach rozwoju zależnego.” Pp. 69–90 in Współczesne problemy światowych procesów rozwoju, edited by M. Rościszewski , Z. Siemek. Wrocław, Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydaw. Polskiej Akademii Nauk.

Szaljfer, Henryk. ed. 1992. Europa Środkowo-Wschodnia i Ameryka Południowa 1918–1939. Szkice o nacjonalizmie ekonomicznym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

______. 2005. Droga na skróty: nacjonalizm gospodarczy w Ameryce Łacińskiej i Europie Środkowo-Wschodniej w epoce pierwszej globalizacji: kategorie, analiza, kontekst porównawczy. Warszawa: ISP PAN.

______. 2020. “Dwa światy: 1989–2019. Polska polityka zagraniczna czasu rewolucji i czasu niepewności.” Rocznik strategiczny 25, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Szaljfer, Henryk and Marcin Zaborowski. 2014. “Byliśmy cholernymi optymistami Rozmowa Marcina Zaborowskiego z profesorem Henrykiem Szlajferem.” Sprawy Międzynarodowe 4: 15–30.

Tarasheva, Elena. 2011. “The Place of Eastern European Researchers in International Discourse: Critical Discourse Analysis Applied to Corpora from Specialized Journals.” Discourse & Society 22(2): 190–208.

Timar, Judith. 2004. “More than ‘Anglo-American,’ it is ‘Western’: Hegemony in Geography from a Hungarian perspective.” Geoforum 35(5): 533–538.

Tychmanowicz, Przemysław. 2017. “Co robią dziś byli prezesi warszawskiego parkietu.” Rzeczpospolita, January 4.

Vaughan, Michael. 2021. “Field Heteronomy and Contingent Expertise: The Case of International Tax Justice.” International Political Sociology 16(1): olab027.

Wallerstein, Immanuel Maurice. 1974–1989. The Modern World System; 3 vols. New York: Academic Press.

Warczok, Tomasz and Tomasz Zarycki. 2018. “Polish Political Sciences in a Global Context.” In Oxford Research Encyclopedia of Politics edited by W. R. Thompson. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1093/acrefore/9780190228637.013.87

Warren, Bill. 1973. “Imperialism and capitalist industrialisation.” New Left Review 81: 3–44.

Wedel, Janine R. 1986. The Private Poland. New York, NY: Facts on File Inc.

______. 1998. Collision and Collusion: The Strange Case of Western Aid to Eastern Europe, 1989–1998. New York: St. Martin’s Press.

______. 2009. Shadow Elite: How the World's New Power Brokers Undermine Democracy, Government, and the Free Market. New York, NY: Basic Books.

Weissenbacher, Rudy. 2017. “Peripheral Integration and Disintegration in Europe: the ‘European Dependency School’ Revisited.” Journal of Contemporary European Studies, 28(1): 1–18.

Wyczański, Andrzej. 2006. “Wstęp.” Pp. 5–8 in Historia Polski w liczbach, Vol. 2, edited by A. Wyczański et al. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.

Wziątek-Kubiak, Anna. 1986. “Geneza, treść i ewolucja szkoły zależności.” Ekonomista 1: 135–164.

______. 1987. Zależność a rozwój na przykładzie krajów nowo uprzemysłowionych. Warszawa: SGPiS.

Wziątek-Kubiak, Anna and Zofia Kozak. 1991. Dependence Contra Development: The Approaches of Dependency School. Warszawa: Wydawnictwa Uczelniane SGPiS.

Zachorski, Andrzej. 1990. “Tadeusz Łepkowski (21 I 1927–16 XII 1989).” Zeszyty Historyczne 93: 96–99.

Zajewski, Władysław. 1991. “Tadeusz Łepkowski: 1927–1989.” Retrived February 24 2023 (

Zarycki, Tomasz. 2014. Ideologies of Eastness in Central and Eastern Europe. London: Routledge.

______. 2020. “Why Geography in Poland has Never Radicalized: Political and International Entanglements of Polish Geography Seen through the Prism of Antoni Kukliński’s Professional Trajectory.” Serendipities. Journal for the Sociology and History of the Social Sciences 5(1–2): 47–70.

Zysiak, Agata. 2019. “Hysteresis, Academic Biography, and Political Field in the People’s Republic of Poland.” Theory and Society 48: 483–508.




How to Cite

Turkowski, A., & Tomasz Zarycki. (2023). From Wallerstein to Rothschild: The Sudden Disappearance of the Polish School of Dependency Theory After 1989 as a Manifestation of Deeper Transformations in the Global Field of Social Science. Journal of World-Systems Research, 29(1), 149–173.



Research Articles

Funding data